اسماعیلی: قوانین محیط زیستی بدون فرهنگسازی کفایت نمی‌کند

محسن اسماعیلی، معاون راهبردی رئیس‌جمهور در همایش نقش قوه قضائیه در صیانت از محیط زیست، اظهار کرد: ما برای گفتگو درباره حقوق محیط زیست و به طور خاص بخش قضایی آن گرد هم آمده ایم، اما پرسش اصلی این است که چگونه با فرهنگ سازی به کارآمدی قوانین محیط زیست کمک کنیم.
وی با اشاره تاریخی به نقش میرزا یوسف خان مستشارالدوله، نویسنده کتاب «یک کلمه»، اضافه کرد: روزگاری پرسش اساسی وی این بود که چگونه غربی‌ها در اداره جامعه موفق‌تر عمل می‌کنند. او نبود «قانون» را مشکل اساسی جامعه ما در آن روزگار می‌دانست و از همین روی کتابی تحت عنوان «یک کلمه» نوشت و مشکل اساسی ما را در یک کلمه یعنی فقدان قانون توصیف کرد.
معاون راهبردی رئیس‌جمهور اضافه کرد: سالیان درازی از نگاشت کتاب میرزا یوسف خان مستشارالدوله گذشته و اکنون معلوم شده پاسخی که وی به آن رسیده بود، پاسخ کاملی نبوده است. آن چیزی که مستشارالدوله توجه نکرده بود این بود که وضع قانون بدون فرهنگ‌سازی و ضمانت اجرایی در عمل سودی ندارد.
اسماعیلی با طرح این سئوال که تا فرهنگ قانون گرایی و عمل به قانون وجود نداشته باشد، قضات ما چه کنند؟ گفت: قوه قضائیه دست پرقدرت نظام اسلامی برای حفاظت از محیط زیست است، ولی دست پرقدرت موقعی بلند می‌شود که سایر ارکان جامعه نیز وظایف خود را در قبال محیط زیست انجام داده باشند.
وی ادامه داد: ما نیازمند تدوین قوانین جدید و توجه بیشتر قضات هستیم، اما حتی با وجود همین قوانین و مقررات موجود نیز شرایط مطلوبی نداریم. به عنوان مثال چرا باید در تعطیلات اخیر شاهد رفتارهای ضد محیط‌زیستی در جنگل‌ها باشیم؟ آیا مشکل ما فقط فقدان قانون است؟ خیر.
وی افزود: آنچه امروز بیش از حقوق محیط زیست مورد نیاز است، فلسفه حقوق محیط زیست است. حدود دویست و هشتاد معاهده موافقت‌نامه و پروتکل در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای درباره محیط زیست داریم و این حجم بالایی است، اما کارکرد این قوانین در جامعه بشری چه بوده است؟
وی اضافه کرد: طبق آماری که داده شد در یک سال گذشته قوه قضاییه دو هزار و دویست نفر پرونده مربوط به محیط زیست را بررسی و حکم محکومیت صدر کرده است. توجه داشته باشید که صدور حکم مسئله آسانی نیست، این یعنی در دو هزار و دویست مورد، قاضی به قناعت وجدان رسیده که جرمی علیه محیط زیست اتفاق افتاده است. چرا با این حجم از پرونده‌های قضایی در حوزه محیط زیست مواجه هستیم؟
وی ادامه داد: در دولت چهاردهم مسائل محیط زیستی دغدغه رئیس‌جمهور محترم است و باید به دغدغه همگانی هم تبدیل گردد. باید فلسفه حقوق محیط زیست را تدوین و فرهنگ احترام به محیط زیست را احیا کنیم.
اسماعیلی با اشاره به لزوم فرهنگ‌سازی در تریبون مساجد، صدا و سیما، مدارس و دانشگاه‌ها گفت: در سایه فرهنگ‌سازی است که رفتارها تغییر و محیط زیست صیانت خواهد شد.
معاون رئیس جمهور اضافه کرد: اگر باور کنیم که محیط زیست ارث پدرانمان نیست بلکه امان给力 فرزندان ماست، رفتارهایمان تغییر خواهد کرد.
وی ادامه داد: تخریب محیط زیست، قتل عام خاموش نسل‌های آینده است. باید فلسفه حقوق محیط زیست را تبیین کنیم تا حفاظت از محیط زیست به صورت داوطلبانه و از روی عشق و علاقه انجام شود. اگر ما درخت را موجود زنده، ذی شعور و دارای حیات بدانیم، پس قطع درخت را قتل یک موجود زنده محسوب می‌کنیم.
وی افزود: خداوند محیط زیست را فقط برای بهره‌مندی مادی ما نیافریده بلکه محیط زیست منبع شناخت خداست.
معاون راهبردی رئیس‌جمهور اضافه کرد: ایجاد و پرورش چنین نگاهی در جامعه، نیازمند فرهنگ‌سازی است. ما در معاونت راهبردی آمادگی داریم در خدمت محیط زیست کشور باشیم.
اسماعیلی اشاره به فرهنگ و ادبیات ایرانی گفت: ما وارثان حافظ، سعدی و فردوسی هستیم. سعدی می‌گوید: «عاشقم بر همه عالم که همه عالـم از اوست». فرهنگ و ادبیات ما عشق به طبیعت را ترویج کرده و بر اساس همین فرهنگ، تخریب محیط زیست توجیهی ندارد. محیط زیست منبع شناخت خداست و با تخریب آن یکی از راه‌های شناخت خدا بسته می‌شود. نگاه ما به محیط زیست باید تغییر کند و اگر این نگاه قرآنی و ایرانی حاکم شود، شرایط نیز متفاوت خواهد شد.
وی در پایان پیشنهاد کرد با تدوین فلسفه حقوق محیط زیست و فرهنگ‌سازی برای احترام به محیط زیست و تبدیل آن به دغدغه اول زمامداران و مردم، به صیانت واقعی از محیط زیست اقدام کنیم.