تشریح فرآیند فعالسازی مکانیزم ماشه و سناریوهای پیشرو
ریٔیس مرکز پژوهشهای مجلس در تشریح فرآیند فعالسازی ماشه و سناریوهای پیش رو توضیحاتی ارایٔه کرد.
بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، در خصوص ماهیت و کارکرد سازوکار ماشه در قطعنامه ۲۲۳۱، گفت: سازوکار ماشه شامل بندهای ۱۱ تا ۱۳ قطعنامه ۲۲۳۱ است و با اعلان نقض فاحش از سوی هر مشارکتکننده برجام آغاز میشود و در انتها به خروج از تعلیق و اعمال مجدد قطعنامههای ششگانه پیشین میانجامد.
وی افزود: حتی اگر شاکی ایران باشد، نیز پایان روند به بازگشت قطعنامههای تحریمی ختم میشود، زیرا این سازوکار ضمانت اجرای تعهدات ایران است و ناظر به طرفهای دیگر نیست.
رییس مرکز پژوهشهای مجلس، با بیان اینکه فرایند اسنپبک یا ماشه طراحی رأیگیری در مرحله نهایی روی ادامه لغو تحریمها است، تصریح کرد: این یعنی شورای امنیت باید پیشنویس قطعنامهای را برای تداوم لغوهای مندرج در بند ۷ الف به رأی بگذارد که وتوی این پیشنویس یا عدم تصویب آن بهخودیخود مساوی با بازگشت قطعنامههای قبلی است؛ ازاینرو مسیر، غیرقابل وتو طراحی شده است.
وی خاطرنشان کرد: قطعنامههای شورای امنیت از نوع تحریمهای هدفمند بوده و ماهیت عدماشاعه داشتهاند و عمدتاً بر حوزههای هستهای و تسلیحاتی متمرکز بودهاند. اعمال همه تدابیر تحریمی مندرج در قطعنامهها مشروط به وجود اطلاعات و قرائن منطقی بوده و کل تجارت ایران را در بر نمیگرفت. بنابراین لزوماً بر آن بخش از فعالیتهای اقتصادی اثر میگذاشت که بهنوعی به مسألهی هستهای یا موشکی ربط داشته باشد.
نگاهداری خاطرنشان کرد: پس از ۲۰۱۰، تحریمهای ثانویهی آمریکا وارد عمل شد که ماهیتی متفاوت داشت و تمام ابعاد و لایههای اقتصادی کشور را در بر گرفت. این جنس از تحریمها فوراً به حوزههای انرژی، حملونقل، تجارت و مالیه گسترش یافت و به یک رژیم پایدار و بلندمدت تبدیل شد که حتی در دوره برجام نیز ادامه و تشدید یافت. اثر واقعی بازگشت قطعنامههای شورای امنیت بهمراتب کمتر از تحریمهای ایالات متحده برآورد میشود، هرچند اثر روانی و انتظاراتی آن قابل اغماض نیست.
با فعالسازی ماشه، عملاً فضای کنشگری دیپلماتیک اروپاییها با ایران بسته میشود. با این اقدام برجام بیاثر میشود و ایران احتمالاً پایان پایبندی خود را اعلام میکند و حتی احتمال طرح خروج از انپیتی هم مطرح خواهد شد. تنش با غرب و بیثباتی منطقه افزایش مییابد؛ روسیه و چین احتمالاً موضع منفی میگیرند و سطح اجماع علیه ایران کاهش مییابد. اروپاییها نیز میدانند ماشه فقط یکبار قابلاستفاده است و با فعالسازی، فضای کنشگری دیپلماتیک آنها با ایران بسته میشود.
رییس مرکز پژوهشهای مجلس، در تشریح سناریوی تمدید یا اصلاح سازوکار ماشه، عنوان کرد: اروپا برای باز نگه داشتن فضای دیپلماسی و حفظ نقش خود، به دنبال اصلاح مواعد قطعنامه ۲۲۳۱ بهویژه موعد سال دهم و تداوم امکان اسنپبک در آینده است و در قبال عدم استفاده از ماشه، امتیازاتی از جمله بازگشت ایران به تعهدات هستهای برجامی را مطالبه میکند. اثر کوتاهمدت این سناریو مثبت اما شکننده است و این سناریو میتواند به رکود، کاهش سرمایهگذاری و شرطی شدن اقتصاد بینجامد و در صورت عدم تحقق منافع اقتصادی، به بروز مسائل اجتماعی منتهی شود.
پس از ماشه، با حق وتوی روسیه و چین، مسیر تصویب هرگونه قطعنامه جدید تحریمی علیه ایران در آینده بسته میشود. هرچند این دو کشور نمیتوانند اصل فعالسازی ماشه را متوقف کنند، اما میتوانند اجرای آن و بهویژه فرایندهای تعبیه شده در رابطه با نظارت بر اجرای تحریمهای سازمان ملل را تضعیف کنند.
عادیسازی روابط اقتصادی با غرب تقریباً غیرممکن است. این گزاره بعد از تهاجم مستقیم رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران بیشازپیش تحکیم شده است. وقوع دگرگونیهای بنیادین در نظم پیشین جهانی اساساً اجازهی بازیابی جایگاه خاص ایران در منظومه تجاری سنتی را از ایران سلب کرده است.
هرگونه توافق با غرب باید بهصورت موردی و مستґنشmousemoveبر آزمایی کارآمد باشد. بر اساس ماده ۷ قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها و صیانت از منافع ملت ایران و همچنین سیاست قطعی جمهوری اسلامی ایران، راستیآزمایی باید شامل انتفاع واقعی اقتصادی ایران باشد.
تحت هیچ شرایطی روابط دوجانبه با شرکای راهبردی کشور موضوع مذاکره قرار نگیرد. باید مراقبت کرد که سناریوهای پیش رو درخصوص مکانیسم ماشه و کنشهای دیپلماتیک کشور، به روابط با سایر شرکای بینالمللی، بهویژه چین و روسیه آسیب نرساند و تحت هیچ شرایطی روابط دوجانبه با شرکای راهبردی کشور، اعم از فروش نفت ایران، موضوع مذاکره با غرب قرار نگیرد.
لازم است مستقل از نحوه پیشرفت مذاکرات و تعاملات با غرب، ثبات و تعمیق روابط در رابطه با شرکای راهبردی حفظ شود و تجربه تلخ پشت پا زدن به شرکای منطقهای در دوره برجام تکرار نشود.
ایران میتواند با درک صحیح از افزایش رقابت میان قدرتهای بزرگ، از این فرصت برای کاهش فشارهای بینالمللی استفاده کند. این امر نیازمند طراحی براساس اصل همپوشانی منافع و پیشبرد ابتکارهای همبست در حوزههای انرژی، ترانزیت، صنعت، فناوری و تجارت کامودیتیها با کشورهای منطقه و فرامنطقه است.
ضرورت عملکرد رسانهای هوشمند در شرایط فعالسازی ماشه وجود دارد. در آستانه سال دهم برجام، تدوین یک سیاست رسانهای هوشمند و جامع ضروری است تا از هراسافکنی جلوگیری شده، واقعیتها بهصورت شفاف بیان شوند و جلوی بروز هرگونه تکانه اجتماعی و اقتصادی گرفته شود.
با تأکید بر اینکه نحوه پوشش اخبار توسط رسانههای ملی و مطبوعات و نیز عملکرد رسانهای مسئولین و دستاندرکاران مستقیم و غیرمستقیم از رئیسجمهور تا وزیر خارجه و سایر چهرههای سیاسی برجسته، نباید بهگونهای باشد که فعالان بازار و حتی مخاطب عادی ایرانی هر روز منتظر خبری جدید باشند تا نحوه عملکرد اقتصادی خود را براساس آن تنظیم کنند.
انتهایپیام
این مطلب بدون برچسب می باشد.
